of 110

Bản dịch Việt Ngữ Tông Huấn Amoris Laetitia -Niềm Vui Yêu Thương

21 views
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
Bản dịch Việt Ngữ Tông Huấn Amoris Laetitia -Niềm Vui Yêu Thương
Tags
Transcript
  Bn dịch Việt Ngữ Tông Huấn Amoris Laetitia - Niềm Vui Yêu Thương   Vũ Văn An dịch   từ ngày 14 -4-2016 trên trang mng Vietcatholic   Tông Hu ấ n H ậu Thư  ng H ội Đồ ng Amoris Laetitia  c ủa Đứ  c Thánh Cha Phanxicô G ử  i Các Giám M  c, Linh M  c và Phó T ế , Các Ngườ  i T ậ n Hi ế n, Các C ặ p V    Ch ồ ng Kitô H ữ  u, Và M ọ i Tín H ữ  u Giáo Dân V ề   Tình Yêu Trong Gia Đình   1. Ni ềm vui yêu thương   mƠ các gia đình vố n c  m nghi ệm cũng lƠ niề m vui c  a Giáo H ội. Nh các Ngh ị  Ph    Thợ  ng H ội Đồ ng đư ghi nhậ n, b  t ch  p m ọ i d  u hi ệ u kh  ng ho ng trong đị nh ch ế   hôn nhơn, “ớ  c nguy ệ n k ế t hôn và t ạ o l ập gia đình vẫ n m ạ nh m ẽ , nh t lƠ ni giớ  i tr ẻ, vƠ đơy lƠ m ộ t h ứ ng kh i đố i v ớ  i Giáo H ội” (1). Nh một đáp ứng đố i v ới ớ  c nguy ện nƠy, “công bố  c  a Kitô Giáo v ề   gia đình qu  là m ột tin vui” (2).  2. Di ễn trình Thợ  ng H ội Đồng đư giúp ta kh o sát hoàn c  nh c a các gia đình trong thế  gi ớ  i ngày nay, và nh    th ế, có đợ  c m ộ t vi ễ n ki ến bao quát hn vƠ mộ t ý th ức canh tơn đố i v ớ  i t ầ m quan tr ọ ng c  a hôn nhân và gia đình. Sự  ph ứ c t ạ p c  a các v n đề   đợc đặ t ra cho th  y vi ệ c c ầ n ph  i ti ế p t  c  th  o lu ậ n c   i m    v ề  m ộ t s ố  v n đề  tín lý, luân lý, tâm linh, và m  c v  . S ự   suy nghĩ c a các m  c t ử  và th ầ n h ọ c gia, n ế u trung thành v ớ  i Giáo H ộ i, trung th ự c, hi ệ n th ự c và sáng t ạ o, s ẽ   giúp ta đạ t đợ  c s ự   rõ rƠng hn. Các cuộ c tranh lu ận đang diễ n ra trong truy ề n thông, trong m ộ t s ố    n ph ẩ m và ngay c    ni các thừ a tác viên c  a Giáo H ội thay đổ i t ừ  m ột ớ  c mu ốn vô độ  mu ốn thay đổ i toàn di ệ n không c ần suy nghĩ hay tìm c s    đầy đ , t ớ  i m ột thái độ  mu ố n gi  i qu ế t m ọi điề u b ằ ng cách áp d  ng các qui lu ậ t t ổ ng quát hay rút ra các k ế t lu ận quá đáng từ  các xem xét th ầ n h ọc đặ c thù. 3. Vì “th  i gian l ớn hn không gian”, tôi xin minh xác điề u này: không ph  i m ọ i cu ộ c th  o lu ậ n v ề  các v n đề  tín lý, luân lý hay m  c v    đề u c ần đợ  c gi  i quy ế t thanh th ỏ a b   i các can thi ệ p c  a hu  n quy ề n. Vi ệ c th ố ng nh  t gi ữ a giáo hu  n và th ự c hành ch ắ c ch ắn lƠ điề u c ầ n thi ế t trong Giáo H ội, nhng điề u này không lo ạ i tr ừ  các cách gi i thích đa dạ ng m ộ t s ố  khía c ạ nh c  a giáo hu  n  y và t ừ   đó rút ra mộ t s ố  h ệ  qu . Điều nƠy luôn luôn đúng vì Thần Khí hớ  ng d ẫn chúng ta hớ  ng v ề  s ự  th ậ t toàn v ẹ n (xem Ga 16:13), cho t ới khi Ngi hớ  ng d ẫ n ta vào m ầ u nhi ệ m Chúa Kitô m ộ t cách tr ọ n v ẹ n và giúp ta th  y m ọ i s ự   nh Ng  i th y. Hn nữ a, m ỗ i qu ố c gia hay m ỗ i mi ề n có th ể  tìm các gi  i pháp t ốt hn, thích hợp đố i v ới văn hóa c a h ọ  và nh ậ y c m đố i v ớ  i truy ề n th ố ng và nhu c ầu địa phng c a h ọ. Vì “thự c s ự , các n ền văn hóa rt đa dạ ng và m ọ i nguyên t ắ c t ổ ng quát... c ần đợ  c h ộ i nh ập văn hóa, nế u chúng mu ốn đợ  c tôn tr ọ ng và áp d ng” (3). 4. Tôi cũng cầ n ph  i nói r ằ ng di ễn trình Thợ  ng H ội Đồng đư đợ  c minh ch ứ ng là gây n tợ  ng vƠ đầ y soi sáng. Tôi bi ết n đố i v ớ  i nhi ều đóng góp vốn giúp tôi lợ  ng giá tr ọ n v ẹn hn các v n đề  mà c ác gia đình khắ p th ế  gi ới đang phi đố i phó. Các can thi ệp đa dạ ng c  a các Ngh ị  Ph    Thợ  ng H ội Đồ ng, mà tôi r  t chú tâm theo dõi, có th ể   nói, đư tạ o ra m ộ t viên ng ọc đa diệ n ph  n  nh nhi ều quan tơm chính đáng vƠ các cơu hỏ i trung th ự c.Vì lý do này, tôi ngh  ĩ    điều thích đáng lƠ so ạ n th  o m ộ t Tông Hu  n h ậu thợ  ng h ội đồng để  thu th ập các đóng góp ca hai Thợ  ng H ộ i Đồ ng m ới đơy về   gia đình, trong khi thêm vƠo đó các xem xét khác nh mộ t tr ợ   c    để   suy nghĩ, đố i tho ạ i và th ự c hành m  c v , vƠ nh mộ t tr ợ    giúp cũng nh khuyến khích các gia đình trong các d n thơn vƠ thách đố  hàng ngày c  a h ọ . 5. Tông Hu n nƠy đặ c bi ệ t h ợ  p th i trong Năm Thánh Thng Xót nƠy. Trớ  c nh  t, vì nó thay cho l   i m i các gia đình Kitô hữ u trân quí các h ồng ơn hôn nhơn vƠ gia đình, vƠ kiên  trì trong m ộ t tình yêu đợc tăng c  ng nh     các nhơn đức đại lợ  ng, d  n thân, trung tín và kiên nh ẫ n. Th ứ  hai, vì nó tìm cách khuy ế n khích m ọi ng  i tr    nên d  u ch ỉ  c a lòng thng xót vƠ gần gũi nhau b t c ứ       ni nƠo đ  i s ống gia đình vẫ n còn b  t toàn hay thi ế u bình an và ni ề m vui. 6. Tôi s ẽ  b ắt đầ u v ới chng m    đầu đợ  c Sách Thánh linh h ứng, để  lên s ắc khí thích đáng (cho Tông Hu n). Sau đó, tôi sẽ  kh  o sát hi ệ n tr ạng các gia đình, nhắm đặt c s   v ữ ng vàng trên th ự c t ạ i. Tôi s ẽ  ti ế p t  c nh ắ c l ạ i m ộ t s ố  khía c ạ nh ch   y ế u trong giáo hu  n c  a Giáo H ộ i v ề  hôn nhân vƠ gia đình, nh   th ế , d ọn đng cho hai chng chuyên nói về   tình yêu. Sau đó, tôi sẽ  làm n ổ i b ậ t m ộ t s ố    phng thứ c m  c v   có th ể   hớ  ng d ẫ n ta trong vi ệ c xây d ự ng các mái  m v ữ ng m ạ nh và sinh hoa trái theo k ế  ho ạ ch c  a Thiên Chúa, v ớ  i tr ọ n m ột chng dƠnh cho việc dỡ  ng d  c con cái. Cu ố i cùng, tôi s ẽ   đa ra l  i m   i g ọi thng xót vƠ biệ n phân m  c v   các hoàn c  nh thi ế u sót  so v ớ  i nh ững gì Chúa đòi hỏi ni chúng ta, vƠ kế t lu ậ n b ằ ng m ộ t th  o lu ậ n ng ắ n v ề   linh đạ o gia đình.  7. Vì các k ế t qu   phong phú c  a di ễn trình Thợ  ng H ội Đồng trong hai năm qua, Tông Hu n này s ẽ  bàn t ớ  i r  t nhi ề u v n đề   đa dạ ng, b ằ ng nhi ề u cách khác so v ớ  i di ễ n trình y. Điề u này gi  i thích độ  dài không th ể   tránh đợ  c c a nó. Do đ ó, tôi s ẽ   không khuyên nên đọ c b n văn nƠy cách vộ i vã. Đố i v ới chính các gia đình vƠ nhữ ng ai d  n thân vào vi ệc tông đồ   gia đình, lợ  i ích l ớ  n lao nh  t s ẽ  xu  t hi ệ n n ế u m ỗ i ph ần đợc đọ c m ộ t cách kiên nh ẫ n và th ậ n tr ọ ng ho ặ c n ế u chú ý t ớ  i các ph ầ n nói t ớ  i các nhu c ầ u chuyên bi ệ t c  a h ọ . Thí d  , các c ặ p v ợ   ch ồ ng có l ẽ  s ẽ  quan tâm nhi ều hn tớ  i các chng bốn vƠ năm, còn các thừ a tác viên m  c v   có l ẽ  s ẽ  quan tâm nhi ều hn tới chng sáu, trong khi ngi nƠo cũng nên c m th y nh đợc chng tám thách thứ c. Tôi hy v ọ ng r ằ ng khi đọ c b n văn nƠy, mọi ng  i s ẽ  c  m nh ận đợ  c l   i m   i g ọ i quí yêu và trân quí cu ộ c s ống gia đình, vì “các gia đình không ph i là v n đề; trớ  c nh  t và trên h ế t, h ọ   lƠ c may” (4) Chương I : Dưới ánh sáng Lời Chúa   8. Thánh Kinh chứa đầy các gia đình, các v sinh sn, các truyện tình vƠ khng hong gia đình. Điều nƠy đúng ngay từ những trang đầu ca nó, với việc xut hiện ca gia đình Ađam vƠ EvƠ vƠ gánh nặng bạo động ca nó nhng nó cũng có những điểm mạnh lơu bền (xem St 4), cho tới các trang cuối cùng, ni chúng ta đợc chứng kiến tiệc cới ca Cô Dơu vƠ Chiên Con (Kh 21:2,9). Mô t ca Chúa Giêsu về hai căn nhƠ, một xơy trên đá vƠ một xơy trên cát (xem Mt 7:24 - 27) tợng trng cho bt cứ con số các hoƠn cnh gia đình nƠo đợc tạo khuôn bi việc các thƠnh viên ca nó thực thi tự do ca họ, vì, nh thi sĩ từng viết: “nhƠ nƠo có tr đèn nhƠ ny” (5). Ta hưy bớc vƠo một trong những căn nhƠ nƠy dới sự hớng dẫn ca Thánh Vịnh Gia qua khúc ca ngay c ngƠy nay vẫn đang vang lên trong c hai phng v hôn phối Do Thái vƠ Kitô Giáo:   “Phúc cho mọi kẻ kính sợ Giavê, kẻ đi theo đng lối ca Ngi.   Công khó tay ngi, ngi sẽ đợc hng, phúc cho ngi vƠ may mắn cho ngi.   Vợ ngi nh cơy nho sai qu,  chốn thơm khuê ca nhƠ ngi.   Con cái ngi tựa những chồi cơy dầu, chúng quơy quần tt c bên mơm.   Sẽ đợc chúc lƠnh nh thế đó, con ngi kính sợ Giavê!   ớc chi tự Sion, Giavê chúc lƠnh cho ngi,   cho ngi đợc thy phúc ca Giêrusalem mọi ngƠy đi ngi!   Cho ngi đợc thy cháu chắt ca ngi! Bình an cho Israel!” (Tv 128:1 -6)  Ngươi và vợ ngươi   9. Ta hưy bớc qua ngỡng cửa căn nhƠ thanh tĩnh nƠy, với gia đình họ ngồi quanh bƠn ăn thịnh soạn.  giữa ta thy ngi cha vƠ ngi mẹ, một cặp vợ chồng với cơu truyện tình riêng ca họ. Họ lƠ hiện thơn ca kế hoạch ban s ca Thiên Chúa, một kế hoạch đợc chính Chúa Kitô nói tới một cách rõ rƠng: “Há các ông không đọc thy rằng Đng dựng nên họ ngay từ đầu đư dựng nên họ có nam có nữ đó sao?” (Mt 19:4). Ta nghe thy tiếng vang vọng ca lệnh truyền gặp thy trong Sách Sáng Thế: “Do đó ngi đƠn ông sẽ lìa cha mẹ mình mƠ gắn bó với vợ, vƠ họ sẽ tr nên một thơn xác” (St 2:24).      10. Những trang uy nghi đầu tiên ca Sách Sáng Thế trình bầy cặp nhơn bn trong thực tại sơu sắc nht ca họ. Những trang đầu tiên ca Thánh Kinh nƠy đa ra một số cơu hết sức rõ rƠng. Cơu thứ nht, đợc Chúa Giêsu diễn gii, nói rằng “Thiên Chúa dựng nên con ngi giống hình nh Ngi, giống hình nh Thiên Chúa, Ngi đư dựng nên họ; Ngi dựng nên họ có nam có nữ” (1:27). Điều ngạc nhiên lƠ  đơy “hình nh Thiên Chúa” ám chỉ cặp “nam nữ”. Điều nƠy có phi có nghĩa tính dc lƠ một thuộc tính ca chính Thiên Chúa, hoặc Thiên Chúa có ngi bạn đi nữ giới thần thánh, nh một số tôn giáo cổ xa vốn ch trng không? Cơu tr li dĩ nhiên lƠ không phi. Chúng ta biết Thánh Kinh đư rõ rƠng bác bỏ các niềm tin nh thế ra sao, coi chúng lƠ ngẫu tợng, tìm thy ni ngi Canaan  Đt Thánh. Tính siêu việt ca Thiên Chúa đợc duy trì, y thế nhng vì Ngi cũng lƠ Đng Tạo Dựng, nên tính hoa trái ca cặp nhơn bn lƠ một “hình nh” sống động vƠ hữu hiệu, một du chỉ hữu hình cho thy hƠnh vi tạo dựng ca Ngi.   11. Cặp nƠo biết yêu vƠ sn sinh sự sống đều lƠ hình nh chơn thực, sống động, chứ không phi ngẫu tợng giống nh các ngẫu tợng bằng đá hay bằng vƠng vốn bị Mi Giới Răn ngăn cm; hình nh nƠy có kh năng mạc khi Thiên Chúa Hóa Công vƠ Cứu Thế. Vì lỦ do nƠy, tình yêu sinh hoa trái tr thƠnh một biểu tợng ca sự sống nội thẳm ni Thiên Chúa (xem St 1:28; 9:7; 17:2 -5, 16; 28:3; 35:11;48:3- 4). Đó lƠ lỦ do tại sao trình thuật Sáng Thế, theo “truyền thống t tế”, đư đan kết qua lại với nhiều trình thuật gia ph khác nhau (xem 4:17 -22, 25-26; 5; 10; 11:10-32; 25:1-4, 12-17, 19- 26; 36). Kh năng sinh sn sự sống ca các cặp nhơn bn lƠ nẻo đng dọc theo đó, lịch sử cứu rỗi diễn biến. Nhìn cách nƠy, mối liên hệ sinh hoa trái ca cặp vợ chồng tr nên một hình nh để hiểu vƠ mô t mầu nhiệm ca chính Thiên Chúa, vì trong viễn kiến Kitô Giáo về Thiên Chúa Ba Ngôi, Thiên Chúa đợc chiêm ngỡng   nh Cha, Con vƠ Thần Khí yêu thng. Thiên Chúa Ba Ngôi lƠ một hiệp thông ca tình yêu, vƠ gia đình lƠ sự phn nh sống động ca tình yêu nƠy. Thánh Gioan Phaolô II soi sáng điều nƠy khi ngƠi nói rằng “Thiên Chúa chúng ta, trong mầu nhiệm sơu xa nht ca Ngi, không cô đn mƠ lƠ một gia đình, vì tự trong Ngi, Ngi có t cách cha, t cách con vƠ yếu tính gia đình, tức tình yêu. Trong gia đình Thiên Chúa, tình yêu nƠy chính lƠ Chúa Thánh Thần” (6). Nh thế, gia đình có liên hệ với chính hữu thể ca Thiên  Chúa (7). Chiều kích Ba Ngôi nƠy tìm đợc biểu thức trong thần học ca Thánh Phaolô, ngi đư liên hệ cặp vợ chồng với “mầu nhiệm” kết hợp giữa Chúa Kitô vƠ Giáo Hội (xem Ep 5:21 -33). 12. Nói tới hôn nhơn, Chúa Giêsu nhắc lại cho chúng ta một trang khác nữa ca Sách Sáng Thế; trang  chng hai nƠy vẽ nên một bức tranh tuyệt diệu vƠ chi tiết về cặp vợ chồng. Trớc tiên, ta thy ngi đƠn ông, ngi vốn xao xuyến đi tìm “một trợ lực xứng hợp với mình” (các cơu 18, 20), đư có thể lƠm dịu sự cô đn mƠ chƠng vốn cm thy giữa bầy vật vƠ thế giới bao quanh.  Nguyên bn Hípri hƠm ng một cuộc gặp gỡ trực diện, mặt đối mặt, mắt giáp mắt, trong một thứ đối thoại thầm lặng, vì ni nƠo có hi hớm tình yêu, thầm lặng luôn hùng biện hn li nói. Đơy lƠ một cuộc gặp gỡ    có gng mặt, một thứ “thou” (anh/em) phn nh tình yêu ca chính Thiên Chúa vƠ lƠ “s hữu ti đẹp nht” ca con ngi, “một trợ th xứng hợp với họ vƠ lƠ một cột tr chống đỡ”, nói theo ngôn từ ca ngi khôn ngoan trong Thánh Kinh (Hc 36:24). Hay, nh ngi đƠn bƠ ca Ca Khúc Salômôn (Diệu Ca) sẽ hát trong li tỏ tình vƠ hiến thơn hỗ tng tuyệt diệu ca nƠng: “Ngi yêu tôi thuộc về tôi, vƠ tôi thuộc về chƠng…Tôi thuộc về ngi yêu ca tôi, vƠ ngi yêu ca tôi thuộc về tôi” (2:16; 6:3).   13. Cuộc gặp gỡ khiến lƠm nguôi ngoai nỗi cô đn ca con ngi nƠy lƠm nẩy sinh sự sống mới vƠ tạo lập ra một gia đình. Điều có Ủ nghĩa lƠ Ađam, ngi cũng lƠ ngi đƠn ông ca mọi thi vƠ  mọi ni, cùng với vợ mình, đư khi sự một gia đình mới. Chúa Giêsu nói tới điều y khi trích dẫn cơu ca Sách Sáng Thế: “ngi đƠn ông sẽ kết hợp với vợ mình, vƠ c hai sẽ tr nên một thơn xác” (Mt 19:5; xem St 2:24). Các hạn từ “kết hợp” hay “bám xiết ly” nh trong nguyên bn Hípri, nói tới sự hòa hợp sơu sắc, một sự gần gũi c thể lỦ lẫn nội tơm, đến nỗi nó cũng đư đợc dùng để mô t sự kết hợp ca ta với Thiên Chúa: “Linh hồn tôi bám xiết ly NgƠi” (Tv 63:9). Sự kết hợp vợ chồng, do đó, không những chỉ đợc gợi lên trong chiều kích tính dc vƠ thể xác ca nó, mƠ c trong việc tự Ủ hiến thơn trong yêu thng nữa. Kết qu ca sự kết hợp nƠy lƠ hai ngi “tr nên một thơn xác”, c trong thể lỦ lẫn trong việc kết hợp trái tim vƠ cuộc sống ca họ, vƠ, sau cùng, trong đứa con, ngi sẽ chia sẻ “thơn xác” ca c hai cha mẹ không chỉ về phng diện di truyền mƠ c về phng diện tơm linh nữa.   Con cái ngươi tựa những chồi cây dầu   14. Ta hưy một lần nữa nói tiếp bƠi ca ca Thánh Vịnh Gia. Trong tổ m ni vợ chồng ngồi vƠo  bƠn ăn, con cái xut hiện cạnh họ “nh những chồi cơy dầu” (Tv 128:3),   nghĩa lƠ, đầy năng lực vƠ sức sống. Nếu cha mẹ, theo một nghĩa nƠo đó, lƠ nền tng ca tổ m, thì con cái giống nh “những hòn đá sống động” ca gia đình (xem 1Pr 2:5). Qu lƠ có Ủ nghĩa, khi hạn từ xut hiện nhiều nht trong Cựu ớc, sau tên Thiên Chúa ( YHWH  , “Chúa Tể”), lƠ “đứa con” ( ben , “con trai”) một hạn từ rt gần gũi với động từ “xơy dựng” ( banah ). Bi thế, Thánh Vịnh 127, khi nói tới hồng phúc con cái, đư sử dng một hình nh rút ra từ việc xơy dựng một căn nhƠ vƠ đi sống xư hội ca các đô thị: “Ví thử Yavê không xơy nhƠ, có vt v xơy dựng rồi cũng uổng công… Con cái hẳn lƠ một gia nghiệp do tự Giavê, hoa qu lòng dạ lƠ một phần thng. Nh nắm tên trong tay binh thiện chiến, những đứa con sinh lúc xuơn xanh. Phúc cho ngi có đầy bao, những mũi tên nh thế, họ sẽ không phi xu hổ khi cùng địch thù tranh luận chốn quyền môn” (Tv 127, 1, 3 - 5). Những hình nh nƠy phn nh nền văn hóa ca xư hội cổ thi, y thế nhng sự hiện diện ca con cái lƠ du chỉ sự liên tc ca gia đình trong suốt lịch sử cứu   rỗi, hết đi nƠy tới đi nọ.   15. C  đơy nữa, chúng ta cũng có thể thy một khía cạnh khác ca gia đình. Chúng ta biết rằng Tơn ớc nói tới “các Giáo Hội t họp nhau trong các gia hộ” (xem 1Cr 16:19; Rm 16:5; Cl 4:15; Plm 2). Ni sinh sống ca một gia đình có thể biến thƠnh một Giáo Hội tại gia, một khung cnh để cử hƠnh Thánh Thể, sự hiện diện ca Chúa Kitô ngồi tại bƠn ăn ca nó. Chúng ta không bao gi có thể quên đợc hình nh tìm thy trong Sách Khi Huyền, trong đó, Chúa phán: “NƠy Ta đư đứng bên cửa vƠ Ta gõ! Ai nghe tiếng Ta vƠ m cửa, thì Ta sẽ vƠo với nó, vƠ Ta sẽ dùng bữa tối với nó vƠ nó với Ta” (Kh 3:20).  đơy, ta thy một căn nhƠ ngập trƠn sự hiện diện ca Thiên Chúa, li cầu nguyện chung vƠ mọi chúc phúc. Đó lƠ Ủ nghĩa ca cơu kết luận Thánh Vịnh 128 đư trích trên đơy: “Sẽ đợc chúc lƠnh nh thế đó,   con ngi kính sợ Giavê! ớc chi tự Sion, Giavê chúc lƠnh cho ngi!” (Tv 128:4 -5). 16. Thánh Kinh cũng trình bầy gia đình nh ni con cái đợc dững dc trong đức tin. Điều nƠy thy rt rõ trong li mô t việc cử hƠnh Lễ Vợt Qua (xem Xh 12:26 - 27; Đnl 6:20 - 25) vƠ sau đó, nó sẽ xut hiện một cách minh nhiên hn trong nghi thức  Haggadah   ca ngi Do Thái, tức cuộc đối thoại đi song song với nghi thức ăn Bữa Vợt Qua. Một trong các Thánh Vịnh đư cử   hƠnh việc công bố đức tin trong gia đình nh sau: “Ðiều chúng tôi đư nghe biết đợc, điều tổ tiên đư thuật lại cho chúng tôi, chúng tôi sẽ không giu diếm với con cái các ngƠi, chúng tôi sẽ thuật lại cho hậu thế, những li ca ngợi Giavê vƠ uy lực ca Ngi, những sự lạ Ngi đư lƠm ra. Ngi đư thiết lập chứng tri ni Giacob, vƠ định luật cho Israel, Ngi đư truyền cho tổ tiên chúng ta, phi thông
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks