of 6

Nieustannie współczesny. Michel de Montaigne i Próby cztery wieki później.

29 views
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
Nieustannie współczesny. Michel de Montaigne i Próby cztery wieki później.
Tags
Transcript
   Nieustannie współczesny.Recepcja i zainteresowanie „Próbami” Michela deMontaigne w erze aceboo!a.  " ci#gu ostatnich !il!u lat zaobserwowa$ mo%emy wzrost zainteresowania autorów orazczytelni!ów twórczo&ci# Michel de Montaigne'a. (arówno na pols!im ja! i na zagranicznychryn!ach wydawniczych mno%# si) publi!acje tra!tuj#ce o szesnastowiecznym* +rancus!immy&licielu. "ymieni$ mo%na cho$by , „-ow to lie/ a li+e o+ Montaigne in one 0uestion and twentyattempts at an answer” 1„2a! %y$ 3 %ycie Montaigne w jednym pytaniu i 45 próbach odpowiedzi”67arah 8a!ewell czy „" drodze do Montaigne” 7te+ana 8rat!ows!iego. "pływ autora „Prób” naliteratur) pozostaje od wie!ów ogromny i bezsporny , „9oethe* "in!elmann* :hateaubriand*8yron* ;merson* <hac!eray* 7hopenhauer* 7tendhal 1=6 ;liot* -u>ley* "ool+ 3 to pierwsze z brzegu* nie byle ja!ie nazwis!a przychodz# na my&l* !iedy my&li si) o jego 1Montaigne6 wiel!ichczytelni!ach” ?  wspomina 2óze+ -en w biogra+ii pisarza /2a* Michał z Montaigne”. 2edna! wartozastanowi$ si)* co sprawia* %e w @@A wie!u dorobe! oraz sama osoba pisarza s# nie tyl!o wci#% popularne* lecz wydaj# by$ coraz bardziej godne uwagi. " niniejszej pracy przyjrz) si) temuzagadnieniu oraz spróbuj) odpowiedzie$ na pytanie dlaczego* by$ mo%e cz)&ciej ni% !iedy!olwie! wcze&niej* po „Próby” si)gaj# nie w przewa%aj#cej liczbie badacze literatury czy +ilozo+owie* lecztzw. zwy!li czytelnicy. 2e%eli uznamy zamieszczane na internetowych blogach te!sty za rodzaj współczesnychesejów 1bez znaczenia wła&ciwie czy weBmiemy je za warto&ciowe i nieszablonowe* czy te%*zapewne cz)&ciej* jałowe i strywializowane6 dojdziemy do wnios!u* %e ojcem blogerów jest twórcatego gatun!u* czyli ni!t inny ja! sam Montaigne. Nie bez przyczyny na jednym z najbardziej presti%owych uniwersytetów na &wiecie* amery!aCs!im :olumbia Dniersity w Nowym 2or!u*studenci maj# mo%liwo&$ brania udziału w !ursie przedstawiaj#cym histori) i ewolucj) eseju *zatytułowanym/ „<he essay/ +rom Montaigne to the blog”. <o wła&nie Montaigne ja!o pierwszyzacz#ł pisa$ „wła&ciwie o wszyst!im* na co tyl!o naty!ały si) jego oczy/ o uczonych !si)gach*wojnie i przemocy* rycers!ich cnotach i dyplomacji* o pra!ty!ach magicznych i ludowychobyczajach 1=6* o herma+rodytyzmie* zwierz)tach i se!sie” 4  (apewne jedna! wielu badaczy owielbicieli pisarza uznałoby poszu!iwanie analogii pomi)dzy „Próbami” a twórczo&ci# blogerów zaherezj). 2edna!%e porównaniu nie ulega przecie% warto&$ intele!tualna oraz artystyczna* a +orma itwórcza swoboda* z !tór# blogerzy* podobnie ja! Montaigne* podejmuj# ogromn# ilo&$ tematów*nieodmiennie siebie umieszczaj#c w centrum opisywanego &wiata. A cho$ Montaigne nie był pierwszym* !tóry „uczynił siebie bohaterem swojego dzieła” E  to pierwszym* !tóry obna%ył si) wta!i sposób przed czytelni!ami F * nie bał si) mno%y$ w#tpliwo&ci* „nie dostrzega$ cało&ci wniczym” G * os!ar%a$ si)* poszu!iwa$. 8ył „sam dla siebie Htematem'” I . <) wła&nie* pocz#t!owoe!sperymentators!# i ja!%e pojemn# +orm) autor „Prób” stworzył otwieraj#c przyszłym po!oleniominternetowych eseistów drog) e!spresji. :ho$ ogromne rzesze blogerów z pewno&ci# nie s# &wiadome* %e !ontynuuj# szlachetn# tradycj) pisars!# zapocz#t!owan# przez Montaigne'a* niesposób nie zauwa%y$* %e to wła&nie oni zbli%aj# esej do jego pierwotnej +ormy 3 %ywej* ?2. -en*  Ja, Michał z Montaigne * "ydawnictwo :zytelni!* "arszawa ?JKL* s. F4I,F4K47. uda*  Poglądacz, blagier, bloger   w/ "  ysokie Obcasy Extra * nr E 1I6* lipiec 45??E2. -en*  Ja, Michał z Montaigne * "ydawnictwo :zytelni!* "arszawa ?JKL* s. 4GFF  Ibidem * s. 4GFGM. de.Montaigne*  Próby * t. AAA* PaCstwowy Anstytut "ydawniczy* "arszawa ?JLG* s.F?LI  Ibidem * s. 4GI   bezpo&redniej* 'ludz!iej' w !tórej czytelni! mo%e rozpozna$ siebie. <a!iej* w ja!iej uprawiany był przez swojego twórc). " historii eseisty!i miejsce pomi)dzy twórczo&ci# Montaigne'a adzisiejszymi próbami blogerów* zaj)te zostało przez twórczo&$ uwa%an# za elitarn#* wymagaj#c# rozległej wiedzy* erudycji i swoistego odizolowania od otaczaj#cej rzeczywisto&ci. Dprawian# przezta! znacz#cych twórców ja! 2osi+ 8rods!i* Octaio Paz* ;lias :anetti czy :zesław Miłosz. Narosłewo!ół eseju stereotypy* proje!tuj#ce obraz eseisty* !tórym powinien by$ „m)%czyzna 1szowinizm6w tweedowej marynarce 1intele!tualista6* popijaj#cy dobre wino 1znawcaQ6 w swoim salonie1zamo%ny6* a raczej bibliotece 1oczytany6* odpoczywaj#cy po latach publicznej słu%by1do&wiadczony6 lub licznych podró%y 1znów/ z tej lepszej s+ery6” K * ugruntowały ten wizerune! iuczyniły esej gatun!iem coraz bardziej hermetycznym* budz#cym respe!t i l)! zarównoczytelni!ów ja! i potencjalnych autorów. Nie sprzyjało to oczywi&cie jego rozwojowi esej pozostawał wci#% „o++owy” L . o dzi& 3 teraz blogerzy &wiadomie czy* zapewne cz)&ciej*nie&wiadomie* rewiduj# owe stereotypy i przywracaj# esejowi bezpretensjonalno&$* egotyczno&$ i„dyletanctwo”* ta! ja! Montaigne* !tóry „zamiast gderliwej nau!i o+iarowywał czytelni!omniewiedz)”. Re+le!sje internautów oparte s# przede wszyst!im na własnej biogra+ii i do&wiadczeniuoraz chaotycznych* czerpanych zewsz#d literac!ich* +ilmowych* pop!ulturowych cytatach. <rudnooprze$ si) ta!%e wra%eniu* %e ich autorzy mogliby tyl!o powtórzy$ za Montaigne'm 3 %e „o niczymnie rozprawiaj# doprawdy oprócz wła&nie o niczym* ani te% o %adnej wiedzy* ja! jeno o wiedzyniewiedzy” J . Powiedzenie* %e współcze&nie „eseisty!a zdaje si) by$ lu!susowym zaj)ciem* prze%yt!iem lepszych czasów i pra!ty! zabawiania i zbawiania erudycj#” ?5  * nie wydaje ta!  prawdziwe i oczywiste* ja!im było jeszcze !il!ana&cie lat temu* przed powstaniem i rozwojem blogos+ery."spomniane !ompilacje cytatów* aluzji i odniesieC* z !tórych wydaj# si) s!łada$zamieszczane na blogach te!sty* to !olejne podobieCstwo ł#cz#ce je z esejami Montaigne'a."ydawa$ si) wr)cz mo%e* %e głównie z nich s!ładaj# si) „Próby”. 2a! wspomina 2an Miernows!i wte!&cie „<warz 7o!ratesa czyli o zna!ach w#tpliwych”/ „czytelni! mo%e mie$ zupełnieusprawiedliwione wra%enie* %e !si#%!a ta jest niemal%e cał!owicie zło%ona z cytatów* aluzji*anegdot i przy!ładów zaczerpni)tych z dzieł cudzych” ?? . Obecnie* !iedy panuje powszechna* postmodernistyczna opinia* %e nie potra+imy stworzy$ ju% niczego nowego niczego* co nie byłoby jedynie wariacj# na temat tego co ju% zastane* stworzone 3 powy%sze słowa brzmi# dziwnieznajomo. 2a! pisze dalej Miernows!i* Montaigne „swoje rozliczne cytaty i aluzje mógł czerpa$nawet nie z !lasycznych Bródeł* lecz z współczesnych mu !ompendiów* podr)cznych '!si#gmiejsc'”* nam za& pomaga 9oogle* "i!ipedia czy <umblr. utor „Prób” „bez ustan!u przytaczazdania cudze* aby tym lepiej móc si) sam wypowiedzie$” ?4 * nadaje indywidualn# wymow)  przywoływanym cytatom* anegdotom* przy!ładom* wy!orzystuje je do zbudowania i zespoleniaswojej to%samo&ci* co ta!%e wydaje si) by$ blis!ie współczesnym jego czytelni!om. :zytelni!om*!tórzy do!onuj# własnych prób* opleceni cudzymi głosami i czerpi#cy z ta! licznych Bródeł. Montaigne pisał o tym* co przychodziło mu na my&l* nie przywdziej#c szat m)drca prze!azuj#cego prawd) objawion#* pozostaj#c poszu!uj#cym humanist#* !tóry o swoich esejach pisał s!romnie/ „bigos mojej tu pisaniny jest nie czym innym* ja! tyl!o rejestrem prób mego%ycia” ?E . Prowadzi czytelni!ów !r)tymi &cie%!ami re+le!sji* wydawałoby si)* %e cz)sto nawet nie prowadz#cymi do %adnego !on!retnego celu. <rudno nie odnie&$ ta!iego wra%enia czytaj#c esejes!#pane w onie&mielaj#cej mieszaninie aluzji* e>emplów i cytatów. :zytaj#c te!sty* „!tóre mimoswojej rozbudowanej argumentacji nie dostarczaj# czytelni!owi %adnej wiedzy* a wr)cz 1=6 staraj# si) wszel!imi sposobami uniemo%liwi$ wyci#gni)cie ja!ich!olwie! !n!retnych i pewnych KR. 7endy!a*  Niesieszny rzechodzie!  w/ "ygodnik Po#szechny,  nr FF* 455JL  Ibidem J2. Miernows!i*  Pi$kne banial%ki k% na&lesze& ra#dzie #yło'one * "ydawnictwo :zytelni!* "arszawa 4555* s. ?J5?5R. 7endy!a* O( cit( ??2. Miernows!i* O( cit  .* s. ?LK?4  Ibidem ?EM. de Montaigne*  Próby * t. AAA* PaCstwowy Anstytut "ydawniczy* "arszawa ?JLG* s. 4JE  wnios!ów” ?F . Montaigne łamie my&lowe schematy i rozlicza si) z niebezpiecznymioczywisto&ciami* zostawiaj#c czytelni!a w stanie niezaspo!ojenia* niepo!oju i %#dzy poznania. tego czytelni! @@A wie!u* po cz)sto!ro$ brn#cy przed siebie w !oleinach !on+ormizmu i id#cy naintele!tualn# łatwizn)  ?G   potrzebuje mo%e bardziej ni% czego!olwie! innego.8logerzy* ta! ja! Montaigne* najcz)&ciej nie s# +ilozo+ami* +ilologami* teologami*matematy!ami czy pedagogami* lecz próbuj# pozna$* zgł)bi$ samych siebie.  w dzisiejszej„płynnej” rzeczywisto&ci „to%samo&$ 1=6 trzeba stworzy$* ta! ja! si) tworzy dzieło sztu!i” ?I  powtarza (ygmunt 8auman za Michelem oucaultem. Niemal nic nie jest dzi& równie wa%ne ja! auto!reacja* +ormowanie siebie wci#% na nowo. „<rzeba zmienia$ si) nieustannie* de+iniowa$ nanowo swoj# to%samo&$” ?K , %eby nie wypa&$ z obiegu* %eby znaleB$ poszu!iwane szcz)&cie*osi#gn#$ su!ces ?L . A cho$ Montaigne zagł)biaj#c si) w siebie miał z pewno&ci# odmienne cele* nie powinno dziwi$* %e współcze&ni mog# uto%samia$ si) z tym* !tóry „nie malował swojej istoty*malował jej przej&cie 1=6 z dnia na dzieC* z minuty na minut)” ?J * !tóry przyznawał* %eniemo%liwym jest „ustalenie si) raz na zawsze” 45 * !tóry zdawał nam relacj) z „docierania dosamego siebie” 4? ." &wiecie* w !tórym niepewna staje si) pozycja społeczna* Bródło utrzymania* relacjemi)dzyludz!ie* warto&ci uznawane za warte wysił!u 44 *  powszechne* poczucie zagubienia prowadzido rozpaczliwych poszu!iwaC odpowiedzi na pytanie „2a! %y$”. <u równie% w odpowiedzi przyj&$mog# „Próby”. Parado!salnie* bo Montaigne raczej mno%y w#tpliwo&ci i ucie!a od łatwychodpowiedzi. 2edna!%e znaleB$ mo%na równie% w&ród „prób” swego rodzaju „recepty” na szcz)&liwe%ycie 3 gotowe* cho$ przewrotne. "&ród truizmów 1„nie przejmuj si) &mierci#”* b#dB uwa%ny” 4E 6*znajduj# si) ta!%e te nieoczywiste i zbaczaj#ce z utartych my&lowych szla!ów hasła , „czytaj wiele*zapominaj o tym* co przeczytałe&* my&l raczej powoli” czy „!westionuj wszyst!o” 4F . Prócz tego przypomina jedna!* %e , „%adna wiedza nie jest ta! ci)%!a do zdobycia ja! wiedza o tym ja!  prze%y$ %ycie dobrze i naturalnie”. 4G (bli%a$ współczesnych odbiorców do pisarza mo%e równie% jego wyj#t!owa otwarto&$ wstosun!u do czytelni!ów* nieu!rywanie swoich słabo&ci , „wyuzdany* gaduła* milcze! 1=6zniewie&ciały* ot)piały”. 4I  Montaigne jest ta! bardzo* 'zwyczajnie' ludz!i pisz#c o swojej słabej pami)ci , „nie mam jej ani !rzty i nie s#dz)* aby był !to& drugi równie pod tym wzgl)demupo&ledzony” 4K * ulubionych miastach 4L  i snach 4J . Pomimo onie&mielaj#cej erudycji rancuza iniezwy!le szero!iego za!resu poruszanych tematów* czytelni!a i autora nie dzieli ta! du%y dystans* ja!i zwy!ł separowa$ wiel!ie dzieła od ich odbiorców. utentyczno&$ Montaigne'a zdaje si) zaspo!aja$ ludz!# słabo&$ do poznawania intymnych se!retów innych i wydobywa z czytelni!óws!rywanych oyeurów. <o wła&nie bezpretensjonalny stosune! pisarza wobec odbiorców był czym&cał!owicie bezprecedensowym szo!ował i gorszył. o tego stopnia* %e +ilozo+ NicolasMalebranche nazwał „Próby” niebezpiecznymi dla odbiorców. (byt przyjemne w odbiorze pozwalały* ja! s#dził* uwodzi$ czytelni!ów i prze!onywa$ ich do przyj)cia nieprzyzwoitych ?F  Ibidem ?G(. Mi!ołej!o*  ))I Przykazanie  w/ *ysokie Obcasy Extra * nr 4 1??6* 45?4?I(. 8auman  , +zt%ka 'ycia * "ydawnictwo Siterac!ie* Tra!ów 455J* s. ?55?K  Ibidem,  s. ?E5?L  Ibidem * s. 44L,44J?JM. de Montaigne*  Próby * t. AAA* PaCstwowy Anstytut "ydawniczy* "arszawa ?JLG* s. FL452. -en* O( cit(, s. 4G?4?  Ibidem 44(. 8auman* O( cit(,  s. ?E54E7. uda* O( cit( 4F  Ibidem 4GM. de Montaigne* O( cit(, s. 4LF4I  Ibidem * s. FI4KM. de Montaigne* O( cit( * t. A* s. ?I44L  Ibidem,  s. EJJ4JM. de Montaigne* O( cit( * t. AAA* s. E??   pogl#dów autora. E5 tra!cyjna i przyci#gaj#ca mo%e by$ dla współczesnych czytelni!ów ta!%e +ilozo+iaMontaigne'a wyło%ona w „Próbach” 7!rojona jest na miar) „trudnych i niespo!ojnych czasów” E? * w!tórych* ja! s#dził pisarz* przyszło mu %y$ i !tóre to zdanie mo%emy tyl!o podziela$ my&l#c oswojej epoce. "spółcze&nie istotne wydaje si) by$* %e dla Montaigne'a niezwy!le wa%ny był pra!tyczny wymiar +ilozo+ii* co nadało ton całemu jego dziełu. „7!oro +ilozo+ia o!azuje si) by$czcz# uczono&ci# 1=6* s!oro nau!a zdaje si) jedynie zapycha$ nasz umysł in+ormacjaminiemo%liwymi do przetrawienia” E4   powinna wi)c chocia% przynie&$ moraln# !orzy&$ i oparcie.Re+le!sje Montaigne'a nie były s!ierowane same na siebie. 2ego celem było uprawianie +ilozo+ii*!tóra b)dzie w stanie w realny* odczuwalny sposób zwi)!szy$ !om+ort ludz!iego istnienia* b)dziemiała &cisły zwi#ze! z %yciem* w samej jego istocie. Astotn# cz)&ci# dobrego wedłg Montaigne'a było rozwijanie w sobie rozs#dnego os#du poprzez rozwa%ne i re+le!syjne prze%ywanie swojego%ycia* próby spojrzenia na nie z perspe!tywy i bycie otwartym na ich sposób %ycia. :o z !olei poci#ga za sob# ju% współczesn# ide) humanitaryzmu. Niezmiennie a!tualny pozostaje równie%stosune! Montaigne'a do wszel!ich organizmów* z !tórymi dzielimy (iemi) . <wierdził on* %eludz!o&$ ma obowi#ze! szanowa$ i dba$ o zwierz)ta i ro&liny pomi)dzy ludBmi a przyrod# istniej# relacje* !tóre rodz# odpowiedzialno&$ i zobowi#zania. EE  Montaigne* nazwany przez 7arah 8a!ewell„+ilozo+em %ycia”* uwa%ał* %e %ycie powinno by$ samo w sobie celem* a aby je w pełni prze%y$nale%y „wypełni$ ta! istotny dla !ultury Renesansu del+ic!i postulat 3 'pozna$ samego siebie'” EF * poniewa% jedynie to pozwala na prawdziwe poznanie &wiata. " owym poznawaniu samemuautorowi pomogło pisanie* dzi)!i !tóremu ”stał si) bardziej prawdziwy* re+le!syjny. 7tał si)  bardziej sob#” EG . 2a! zauwa%a 8a!ewell* Montaigne mo%e by$ uwa%any za „ety!a w pełnym tegosłowa znaczeniu 1poniewa%6 nie mówił co powinni&my robi$* tyl!o analizował to* co rzeczywi&cierobimy”* przy czym wiarygodno&ci jego rozwa%aniom dodawał +a!t* i% był „zna!omitym psychologiem” EI . " +ilozo+ii autora „Prób”* niemał# rol) odgrywa równie% indywidualizm ,„widział 1on6 &wiat* a w szczególno&ci człowie!a* indywidualistycznie i wariabilistycznie” EK * aniezale%no&$ oraz wiara w ludz!# natur) stanowiły nieodł#czne elementy s!ładaj#ce si) na sztu!) %ycia wg Montaigne'a. 7ama +orma w ja!iej uj)te zostały „Próby” ta!%e przyczynia si) do ich dzisiejszej popularno&ci. Rewolucja technologiczna !tóra do!onała si) w przeci#gu ostatnich dwóch de!ad* wsposób potwierdzony przez e!sperymenty !liniczne „s+ormatowała” EL  ludz!ie mózgi. :zytelni! epo!i internetu po cz)sto!ro$ nie potra+i ju% s!upi$ si) czytaj#c długie* nieprzerwane narracje 3 „nabycie biegło&ci internetowych wy!lucza zachowanie starej zdolno&ci do le!tur y” EJ . (mianyzachodz#ce w naszych umysłach s# gł)bsze ni% mo%na by podejrzewa$ 3 „rozumowaniaasocjacyjne zast)puj# in+erencje i impli!acje” F5 . :zytelnicy wi)c wybieraj# utwory o o!re&lonej!onstru!cji 3 podzielona jest ona na „mi!romoduły narracji” obowi#zuje j# równie% „zasada+ragmentacji” oraz symultaniczno&$ F? . :o zas!a!uj#ce* napisane ponad FG5 lat temu „Próby”&wietnie wpisuj# si) w schemat utworu przeznaczonego dla „po!oleC 9oogleUa” F4 . ;seje o ró%nejdługo&ci 1od jednej do !il!udziesi)ciu stron6* niezwy!le ró%norodnej tematyce 3 wszyst!o to pozwala utrzyma$ ci#gł# uwag) czytelni!a* !tórego „zguglowany mózg pragnie przes!a!iwania do E57. 8a!ewell*  Montaigne, hilosoher o lie  w/ ###(g%ardian(co(%k  E?". <atar!iewicz*  -istoria ilozoii,  t. AA* "ydawnictwo Nau!owe P"N* "arszawa 45??* s. I?E42. Miernows!i* O( cit( * s. ?KFEE7. 8a!ewell* O( cit( EF2. Miernows!i* O( cit( * s. ?L4EG7. 8a!ewell* O( cit( EI  Ibidem EK  Ibidem EL2. u!aj*  .a dł%gie nie rzeczytam  w/ <  ygodnik Po#szechny,  nr EEV45?5EJ  Ibidem F5  Ibidem F?  Ibidem F4  Ibidem
Related Search
Advertisements
Related Docs
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks