of 6

Öğrenen Örgütler.pdf

20 views
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Description
öğrenen örgütler özensizce yazılmış bir deneme
Tags
Transcript
  Osman Çelebi 1 , osman.celebi@st.uskudar.edu.tr  Adem Birkan Fidan 2 , birkanfidan@gmail.com  Alak’tan Borg’a Bir Öğrenen Örgütler Denemesi   De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu 3 ? Öğrenme ; bilindiği üzere insanın dünya üzerinde en önemli macerasının kavramsal boyutudur. Öyle ki insan gerek dini çevrelerce “ ahsen-i takv  î  m 4 ” olarak ve gerekse seküler   bakış açışı bakımından “homo sapiens 5 ” olarak adlandırılmıştır. Yine her iki bakış açısı ile de insan bu özelliğini farklı olarak yorumlanan süreçler sonunda , düşünebilmesi ve dolayısıyla bu düşünce sürecinin bir meyvesi olarak öğrenebilmesi   ve dahası düşüncesini sistematik bir biçimde ortaya koymasına borçludur. İ nsan, doğduğunda n itibaren onu koruyabilecek ne kalın bir postu ne de avlanmasını kolaylaştırabilecek olan önemli silahları vardır. Onu diğer dünya varlıklarından farklı   kılan hasletlerinden biri öğrenme yeteneğidir.   Örgütler mikro boyutl ardan makro boyutlara kadar yaşamın her safhasında karşı karşıya olduğumuz bilinçli ve amaca yönelik sosyal bir birliktelik halidir. Konumuz itibari ile “yönetim ve organizasyon” açısından ele aldığımızda ise daha çok batılı tabir ile organizasyonlar açısı ndan konuyu ele almaya gayret edeceğiz. İbn Haldun “Mukaddime” adlı abide vi eserinde makro boyutta bir örgüt olarak devleti ele alırken antropomorfik 6   açıdan “doğar, gelişir ve ölür” şeklinde bir benzetim 7   kullanıyor. Kanun niteliğindeki bu benzetim kısa bir cümle ile ifade ediliyor olsa da süreçlerinde genişliği ve detayları dikkate alınacak olduğunda her kelimesinin ciddi bir külliyatı arkasında barındırdığı aşikârdır.   Denemenin ilerleyen kısımlarından daha detaylı olarak bahsedileceği “Öğrenen Örgüt” kavramının önemli ismi Peter Senge’ye göre bir örgüt 8 : -   İnsanların arzuladıkları neticeleri elde edilebilmek adına sürekli olarak kapasitelerini arttırdıkları  -   Yeni ve yayılan düşünce şablonlarının beslendiği  -   K ollektif arzunun özgür bırakıldığı,  -   Bütünü görmek adına insanların sürekli öğrendikleri  k ümeler olarak tanımlanmıştır.   Günümüz birliktelikleri ise modern hayatın getirdikleri ve insanoğluna   kabul ettirdikleri üzere daha önce tarihin görmediği kadar çeşitliliğe ulaşmıştır. Kısa ve öz bir bakış açısı ile fizik kanunları gereği her canlı hatta cansız varlıklar için entropi 9   kaçınılmaz bir durumdur. Her doğan ölür ve her yeni tabiatı gereği eskir. Entropinin kaçınılmaz olduğunu bir fizik açmazında başarı yahut   kalıcılık bu 1   Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Yönetimi Öğrencisi, 164201016   2   Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Yönetimi Öğrencisi, 164221008   3   Kur’an - ı Kerim, Zümer Suresi 9. ayet   4   Kur’an - ı Kerim, Tin Suresi 4. Ayet, “Yaratılmışların en güzeli” mealindedir.   5  https://www.wikizero.com/tr/Homo_sapiens  6   İnsana benzer, benzetilen Ayrıntı için bkz:  https://www.wikizero.com/tr/%C4%B0nsan_bi%C3%A7imcilik,  erişim tarihi 31.01.2018   7  http://dergipark.ulakbim.gov.tr/esosder/article/view/5000067895 , erişim tarihi 31.01.2018 8  Trish Southwood, The Learning Organisation,  Advanced Diploma for Educators of Adults October 2005   9  http://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423873786.pdf  , erişim tarihi 31.01.2018    sürecin mükemmele en yakın şekilde nasıl yönetileceği ve nasıl bir yönetişim tesis edileceği ile ilişkili olacaktır.   Entropiye karşı kurabilmek için var olan tecrübelerden istifade etmek, içinde bulunulan durumu yorumlayıp uygun çözümler getirebilmek akla ilk gelen yöntem olacaktır. Konu örgüt olduğunda ise durum kişisel merkezden çok daha karmaşık bir hal alacak ve biraz “oyun teorisi 10 ”nin konusunda olma yolunda ilerleyecektir. Var olan tecrübeleri göz ardı eden veyahut yorum yapabilme yeteneği eksikliği çeken örgütler zaman içerisinde rekabet edebilme yeteneğini kaybettirecek ve var olma sorunu ile yüzleşmeye başlayacaktır. Koçel konuyu ele alırken öğrenen bir örgüt olabilmek için aşağıdaki yeteneklere haiz olmayı ana unsur olarak şart koşmuş tur 11 : -   Bilgi yaratmak -   Öğrenmek  -   Çalışanların bu yönlü motivasyonu -   Ulaşılan sonuçları organizasyon tecrübesi hâline getirmek  -   Bilgiyi sorun çözmede kullanabilmek   Şekil 1 12   Personel yönetimi yerinin İnsan Kaynakları Yönetimi’ ne dönüştüğünü 13   gözlemliyoruz. Klasik ve neo - klasik yöntemleri eskitildiği şartlar sürekli olarak kendini güncellenen bir insan modelini talep etmekte ve bu husus tümevarım ölçeğinde örgütleri de kendine has kuralları çerçevesinde öğrenme/öğrenci olma konusunda mükellef kılmaktadır. Francis Bacon şüphesiz “Bilgi güçtür 14 ” derken holdinglerin ya da bir sosyal yardım kuruluşunu kastetmiyordu. Fakat zamanın ruhu 15  bir tsunami misali her ikisini bir araya getirmesini bildi. Eğitim ve öğrenme kavramları çoğu kez birbiri ile karıştırılan ve birbiri yerine kullanılan kavramlar olarak karşımıza çıkmaktadır 16   şöyle ki : 10  https://www.wikizero.com/tr/Oyun_teorisi , erişim tarihi 31.01.2018   11  Prof. Dr. Tamer Koçel, İşletme Yöneticiliği 13. Baskı s. 427 12  http://www.theunrealtimes.com/wp-content/uploads/2013/05/entropy.jpg , erişim tarihi 31.01.2018   13   Yrd. Doç. Dr. Süreyya Yılmaz Yüksek Lisans İnsan Kaynakları Yönetimi Ders Notları   14   “ Scientia potentia est ” olarak bilinen latince deyiş,   ayrıca bkz:  https://www.wikizero.com/tr/Francis_Bacon,  erişim tarihi 31.01.2018   15   Hegel’e ait “Geist” kavramına gönderme yapılmıştır.   16  https://tr.esdifferent.com/difference-between-training-and-learning , erişim tarihi 31.01.2018    Öğrenme, kişisel bir tecrübeyi ifade eder. Kişinin ilham aldığı bir etkinliğe katılarak bilgi ve becerileri yaşayarak kazanmasını. Eğitim ise istendik(hedeflenen) davranışlar kazanmasını hedefler 17 . Resmi bir tarafı vardır.   Konu örgütler olduğunda ise örgütlerin soyut yapılar olarak öğrenmesi, dergilerinin ya da bilişsel tecrübelerinin bulunması söz konusu olmayacaktır. Ancak içinde bulundurduğu   üyelerin bilgi birikimlerinin ve varsa kurum ortak kültürü ve kurum ortak hafızası doğru ellerde usta bir müzisyenin elindeki enstrüman yahut bir heykeltıraş önündeki kaya parçası vazifesini üstlenecektir. İletişim ise kişileri birbirine bağlayacak yegâne araçtır. Kişilerin kendilerine has olan tecrübe ve bilgi birikimleri aynı frekans üstünde buluşturulduğunda daha büyük etki doğuracağı muhakkaktır. Doğru iletişim ve çatışmasızlık bu durumun etkisinin ön koşulu olacaktır.   Bu durumu anlatmak için çığ meta foruna başvurabiliriz.   Organizasyon düzeyine gelindiğinde ise ortak hafıza ve kurum kültürü vücuda gelmektedir ve bir algoritma olarak sürekli olarak iyileşmeler ile devam etmektedir. Üç katmanda bilgi paylaşımını üst düzeye taşıyabilmek adına yönetim bilişim sistemleri kurulmuş ve en bilinenleri CRM 18  ve ERP 19  gibi sistemlerin hayatımıza girmesine neden olmuştur. Kişi, grup ve örgüt doğru bir sistem içinde birbirini destekler ve öğrenim süreçlerine katkıda bulunur. Ancak tüm süreçlerde doğru girdi ve çıktıları var olacağı ön görüsü naif bir bakış açısı olabileceğinden tüm safhaların kendi iç denetim mekanizmalarını oluşturması beklenilmelidir. Konu bilimsel düzeyde Peter Sen g e tarafından ‘Fifth Discipline’ adlı eseri ile popülarite kazanmıştır. Adı geçen esere Harvard Business Review tarafından 75 yılın işletme alanındaki ufuk açıcı kitaplarından biri olarak adlandırılmıştır 20 . Şekil 2 21   17  http://agurbetoglu.com/files/1%20E%C4%9Fitimin%20Temel%20Kavramlar%C4%B1.pdf  , erişim tarihi 31.01.2018 18   Customer Relationship Management: Müşteri ilişkileri yönetimi, ayrıca bkz: http://www.wikizero.info/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQ3VzdG9tZXJfcmVsYXRpb25zaGlwX21hbmFnZW1lbnQ   19   Enterprise Resource Planning: Şirket kaynak planlaması, ayrıca bkz: https://www.wikizero.com/tr/Kurumsal_kaynak_planlamas%C4%B1 , erişim tarihi 31.01.2018   20  Trish Southwood, The Learning Organisation,  Advanced Diploma for Educators of Adults October 2005   21  http://teachinginhighered.com/wp-content/uploads/2010/06/fifth_discipline.jpg.scaled.1000.jpg , erişim tarihi 31.01.2018  İlgili disiplinler ve kısa açıklamaları ile birlikte aşağıdaki şekilde ifade edilmiştir:  1-   Sistem düşünce yaklaşımı : Örgütler bütünü görmek yerine parçalara yönelir ve dinamik olan süreci göremez. Sistemin daha iyi idraki daha iyi sonuçları da beraberinde getirecektir. Tecrübelerimizden öğreniriz, fakat en önemli kararlarımızın sonuçlarını doğrudan tecrübe edemeyiz. Kısa vadede sonuç üreten aksiyonlara bakarız. Kısa vadeli çözümlerin uzun vadeli bedelleri olmaktadır. Sistemdeki gecikmeler alınacak sonuçları da etkileyecek ve geciktirecektir. 2-   Takım öğrenimi : Kişisel tecrübe ve ortak uzgörü üzerine inşa edilecektir. Varsayımlar ortadan kaldırılmalı ve bilgi paylaşımı desteklenmeli, mümkünse ödüllendirilmelidir. Analizler bireyler üzerinden yapılmamalı, bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Takım öğrenmesi ile bireyler de kendi alanlarında büyüyecektir.  3-   Zihni modeller: Kökleşmiş varsayımlar, genellemeler ve görüntüler, imgelemler bizim dünyayı algılamamızı ve harekete geçme biçimlerimizi etkilemektedir. Çoğu zaman davranışlarımızın üzerindeki etkisini fark edemeyiz. Senge aynayı kendi yüzümüze çevirmemizi  ve dikkatlice kendimize bakmamızı tavsiye ederek doğrudan ifade etmese de “Temet Nosce 22 ” deyimine atıfta bulunuyor. Sabit zihin modelleri değişimi engeller. İç politikalardan geçmek ve oyunu oynayabilmek daha açık olmayı gerektirir. Bilgi aktarımı bir sohbet havası içerisinde gerçekleşmelidir.  4-   Paylaşılan uzgörü 23 : Binlerce yıldır liderliğe ilham veren “geleceğe dair bir resmi” insanlara gösterebilmektir. Bu gücü arttırır, deneyimleri cesaretlendirir ve inovasyonu destekler. Uzun dönemli devam edecek bir h issiyatı destekler. Liderler uzgörülerini ortak bir hale tercüme edebilmelidir. Sürtünme ise azaltılmalı ve mümkünse ortadan kaldırılmalıdır.  5-   Kişisel uzmanlık : Öğrenen örgütler, öğrenen bireylerden öğrenecektir. Bunlar:   Kişisel uzgörü inşası,   Uzgörü ve gerçeklik arasında yaratıcı tansiyonun tutulması,   Yapısal tansiyonun ve kısıtların tanınması Güvene dayanmak ve bilinç dışını kullanmak olarak sıralanmıştır.   Bu kavramların önerdiği yöntemler bazı yeni iş unvanları doğurmuştur. Bunlar:  CEO: Chief Executive Officer (şef yönetici memur)  COO: Chief Operation Officer (şef işleyiş memuru)  CFO: Chief Financial Officer (şef finansal memur)   22   Kendini bil manasındaki latince deyiş, ayrıca bkz:  https://www.wikizero.com/en/Know_thyself  , erişim tarihi 31.01.2018 23   Fransızca kökenli “vizyon” kelimesi yerine uzgörü tercih edilmiştir.    CLO: Chief Learning Officer (şef öğrenme memuru)  CKO: Chief Knowledge Officer (şef öğrenme memuru)   Endüstri 4.0 24  gibi bir yeni bir üretim ve yaşam tarzının filizlendiği günümüzde “öğrenen örgüt” hatta öğrenen toplum gibi kavramların iyi anlaşılması yeni ekonomik dengelerin kavranılabilmesi adına bir dayanak noktası olacağını söylemek çok iddialı bir söylem olmayacaktır. Moore   yasası 25  ile birlikte her 18 ila 24 ayda kendisini ikiye katlayan bilgisayar teknolojileri yeni bir bilgi b oyutu ile tanışmamıza vesile olmuştur. Buna büyük veri (big data) adı verilmektedir ve Hollywood tarafından propoganda edildiği üzere günümüzde “v eri artık yeni para birimi 26 ” olarak karşımızdadır ve bu yazının yazıldığı tarih itibari ile somut bir ifade ile dijital para birimleri yarım trilyon doları aşan bir değeri ifade etmektedir 27 . Yeni muhasebe sistemlerinde entelektüel sermaye de önemli bir kalem olarak yerini almıştır 28 . Öğrenen örgütler esasında yetenekli hale gelmiş organizasyonları ifade eder, özellikleri ise şu şekilde belirlenmiştir 29 : 1-   Sistematik sorun çözme  2-   Yeni yaklaşımları deneme  3-   Geçmiş deneyimlerden öğrenme  4-   İşi en iyilerin tecrübelilerden ve başkalarından öğrenmek  5-   Bilginin hızlı ve etkin bir şekilde kullanımı   Öğrenen organizasyon bazı yazarlarca gelişme sürecinin sonu olduğunu ifade etmektedirler. Bu önemli bir ölçüde Francis Fukuyama’ya ait Tarihin Sonu 30   tezini anımsatmaktadır. Ne var ki “ Tarihin Sonu ”   tezinin öngörülerinin daha çeyrek asrı devirmeden şekil değiştirdiği günümüzde yapay zekâ  ile birlikte yeni bir örgüt modelinin ortaya çıkacağı konusunda şüphem yok. Yapay zekâ   destekli örgütün bir mana itibari ile öğrenen örgütlerden ayrı olamayacağı düşünülse de yapı ve biçim itibari ile çok daha farklı ufuklarda seyredeceğimiz kesindir.   Bu tür yönetim tarzının karanlık bir yanı olduğuna da dikkat çekebilmek adına bu tür örgüt biçimi “Borg 31   Organizasyonlar” adını veriyorum.   24  https://www.wikizero.com/tr/End%C3%BCstri_4.0 , erişim tarihi 31.01.2018   25   Intel’in kurucularından Gordon Moore tarafından ortaya atılan ve bilgisayarların 18 - 24 ay içerisinde iki kat güçleneceğine dair yasalaşmış kehaneti. Ayrıca bkz:  https://www.wikizero.com/tr/Moore_yasas%C4%B1,  erişim tarihi 31.01.2018   26  Kingsman 2 Golden Circle filmindeki bir replik , ayrıca bkz:  https://www.weforum.org/agenda/2015/08/is-data-the-new-currency/ , erişim tarihi 31.01.2018   27  https://tr.investing.com/crypto  verileri baz alınmıştır, erişim tarihi 31.01.2018   28   Prof. Dr. İsmail Dalay’a ait Yüksek Lisans Muhasebe ve Finans Ders Notları, 2017/2018 Eğitim Yılı 1. Dönem   29   Prof. Dr. Tamer Koçel, İşletme Yöneticiliği 13. Baskı s. 431   30  https://www.wikizero.com/en/The_End_of_History_and_the_Last_Man , erişim tarihi 31.01.2018   31   Star Trek Next Generation’a ait Samanyolu Delta Çeyreğinde yaşayan yarı robotik ırktır. Üreme yeteneğini kaybettiğinden nüfusunu asimilasyon yöntemi ile arttırır. Tüm bireyleri tek bir zihin gibi düşünür. Ayrıca bkz: https://www.wikizero.com/en/Borg_(Star_Trek)  erişim tarihi 31.01.2018  
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks